Dio ciborijuma iz Ulcinja, strana sa lukom

Opis

Ovo je **čeona strana ulcinjskog ciborijuma** — mermerne nadstrešnice na četiri luka koja je u IX vijeku stajala nad oltarom crkve u Starom gradu — i najveći njegov sačuvani dio, jedini na kome se vidi cijela kompozicija jedne strane. Model na ovoj stranici rekonstruisan je iz fotografija, ne iz 3D skena.

## Čemu je ciborijum služio

Ciborijum je kamena nadstrešnica nad oltarom: lukovi na stubovima natkrivaju oltar i izdvajaju ga kao središte crkve. Ulcinjski je nosio i posvetu — prema rekonstrukciji natpisa, posvećen je **Isusu Spasitelju**. [1]

Bio je i zavjetni dar. Podigla ga je **žena po imenu Guzma**, pro remedio animae — za spas duše; njen muž, čije se ime na sačuvanim ulomcima ne čita, izvršio je njenu želju. Natpis pominje i dvojicu careva, Lava i Konstantina; po njima se ciborijum datuje u **813–820. godinu**, a novija tumačenja dopuštaju i 720–741. [2]

## Crkva i radionica

Nije sigurno kojoj je ulcinjskoj crkvi ciborijum pripadao; smatra se da potiče iz jednobrodne ranosrednjovjekovne crkve iznad južne gradske kapije, na čijem je mjestu u XIII vijeku podignuta nova crkva, srušena pod osmanskom vlašću. [3] Ciborijum je bio od **mermera**; smatra se da je djelo kotorske klesarske radionice i da je nastao neposredno poslije mlađeg ciborijuma iz katedrale Svetog Tripuna u Kotoru, poslije 809. godine. Kasnije je razbijen, a ulomci su mu ugrađivani kao građevinski kamen u više zgrada Starog grada. [4] Najbliži srodnici su mu ciborijumi iz Kotora, Komolca i Dubrovnika. [5]

## Lavovi, luk i natpis

U dva trougaona polja nad lukom **stoje dva lava**, okrenuta jedan prema drugome; desni juri manju životinju. Luk je ukrašen ispletenom trostrukom trakom, a ploču uokviruje troprutasta pletenica sa „okcima“. Duž vijenca teče friz ovula i arkadica, a iznad njega je natpis, uklesan rustičnom kapitalom bez razmaka između riječi; na ovoj strani sačuvan je samo njegov dio. [6]

## Od Ulcinja do Beograda

Oko 1937. ova strana odnesena je iz Ulcinja u **Narodni muzej u Beogradu**, gdje se i danas čuva. Ostali sačuvani ulomci su u Muzeju u Ulcinju; jedan od njih, dio vijenca sa natpisom, skeniran je u 3D i opisan na stranici „Ulomak ulcinjskog ciborijuma“. [7]

## Mjere

Na objavljenoj tabli ulomaka ova strana je široka **oko 1,36 m**, a ploča visoka oko 0,68 m. Luk je pravi polukrug raspona oko 0,77 m. [8] Debljina ploče u Beogradu nije objavljena; skenirani ulomak vijenca iz Ulcinja debeo je 122 mm.

## Replika cijelog ciborijuma

Ulcinjski ciborijum može se ponovo sklopiti kao **prava replika u prirodnoj veličini** i izložiti u Ulcinju, u gradu iz kojeg potiče. Za to su potrebni 3D skenovi beogradske strane, uz saglasnost Narodnog muzeja Srbije, i svih ulomaka u Muzeju u Ulcinju. Iz skenova se svaki sačuvani dio izrađuje kao vjerna kopija originala, u kamenu ili kao odliv. Ono što nije sačuvano — nedostajući dijelovi ostalih strana, stubovi i krov — dopunjuje se po ulomcima i po srodnim ciborijumima, i na replici ostaje vidljivo označeno kao dopuna. [9]

## Model

**Rekonstrukcija iz fotografija, ne 3D sken.** Original je u Beogradu i nije skeniran, pa je model izrađen iz fotografija i može sadržati greške u obliku, ornamentu i mjeri. Oblik i raspored ukrasa slijede snimke, ali pojedinosti ornamenta i slova nisu kopija kamena, pa se **natpis sa modela ne čita**. Poleđina modela je ravna, jer je fotografije ne prikazuju. Tačan model dobiće se tek 3D skeniranjem originala.