Pjesë e ciboriumit të Ulqinit, ana me hark

Përshkrimi

Kjo është **ana ballore e ciboriumit të Ulqinit** — strehës prej mermeri mbi katër harqe që në shek. IX qëndronte mbi altarin e një kishe në Qytetin e Vjetër — dhe pjesa e tij më e madhe e ruajtur, e vetmja ku shihet e gjithë kompozicioni i një ane. Modeli në këtë faqe është rindërtuar nga fotografitë, jo nga një skanim 3D.

## Për çfarë shërbente ciboriumi

Ciboriumi është një strehë prej guri mbi altarin: harqet mbi shtylla e mbulojnë altarin dhe e veçojnë si qendër të kishës. Ciboriumi i Ulqinit mbante edhe një kushtim — sipas rindërtimit të mbishkrimit, i kushtohej **Krishtit Shpëtimtar**. [1]

Ishte edhe dhuratë kushtimore. E ngriti **një grua me emrin Guzma**, pro remedio animae — për shpëtimin e shpirtit; burri i saj, emri i të cilit nuk lexohet në fragmentet e ruajtura, ia përmbushi dëshirën. Mbishkrimi përmend edhe dy perandorë, Leonin dhe Konstandinin; sipas tyre ciboriumi datohet në **vitet 813–820**, ndërsa interpretime më të reja lejojnë edhe 720–741. [2]

## Kisha dhe punishtja

Nuk dihet me siguri cilës kishë të Ulqinit i përkiste ciboriumi; mendohet se vjen nga një kishë njënefëshe e mesjetës së hershme mbi portën jugore të qytetit, në vendin e së cilës në shek. XIII u ngrit një kishë e re, e shembur nën sundimin osman. [3] Ciboriumi ishte prej **mermeri**; mendohet se është vepër e punishtes së gurgdhendësve të Kotorrit, bërë menjëherë pas ciboriumit më të ri të katedrales së Shën Trifonit në Kotorr, pas vitit 809. Më vonë u thye, dhe fragmentet e tij u murosën si gur ndërtimi në disa ndërtesa të Qytetit të Vjetër. [4] Të afërmit e tij më të ngushtë janë ciboriumet e Kotorrit, Komolcit dhe Dubrovnikut. [5]

## Luanët, harku dhe mbishkrimi

Në dy fushat trekëndore mbi hark **qëndrojnë dy luanë**, të kthyer nga njëri-tjetri; i djathti ndjek një kafshë më të vogël. Harku është zbukuruar me një shirit të trefishtë të ndërthurur, ndërsa pllakën e kornizon një gërshetë treshe me „sytha“. Përgjatë kornizës shtrihet një friz ovulash dhe harqesh të vegjël, e mbi të mbishkrimi, i gdhendur me kapitale rustike pa hapësira midis fjalëve; në këtë anë është ruajtur vetëm një pjesë e tij. [6]

## Nga Ulqini në Beograd

Rreth vitit 1937 kjo anë u dërgua nga Ulqini në **Muzeun Kombëtar në Beograd**, ku ruhet edhe sot. Fragmentet e tjera të ruajtura janë në Muzeun e Ulqinit; njëri prej tyre, një pjesë e kornizës me mbishkrim, u skanua në 3D dhe përshkruhet në faqen „Fragment i ciboriumit të Ulqinit“. [7]

## Përmasat

Në tabelën e botuar të fragmenteve kjo anë është **rreth 1,36 m** e gjerë, ndërsa pllaka rreth 0,68 m e lartë. Harku është gjysmërreth i saktë me hapje rreth 0,77 m. [8] Trashësia e pllakës në Beograd nuk është botuar; fragmenti i skanuar i kornizës nga Ulqini është 122 mm i trashë.

## Replika e të gjithë ciboriumit

Ciboriumi i Ulqinit mund të montohet sërish si **replikë e vërtetë në madhësi natyrore** dhe të ekspozohet në Ulqin, në qytetin nga vjen. Për këtë nevojiten skanime 3D të anës në Beograd, me pëlqimin e Muzeut Kombëtar të Serbisë, dhe të të gjitha fragmenteve në Muzeun e Ulqinit. Nga skanimet çdo pjesë e ruajtur punohet si kopje besnike e origjinalit, në gur ose si derdhje. Ajo që nuk është ruajtur — pjesët që mungojnë të anëve të tjera, shtyllat dhe çatia — plotësohet sipas fragmenteve dhe ciboriumeve të afërta, dhe në replikë mbetet e shënuar dukshëm si plotësim. [9]

## Modeli

**Rindërtim nga fotografitë, jo skanim 3D.** Origjinali është në Beograd dhe nuk është skanuar, prandaj modeli u punua nga fotografitë dhe mund të ketë gabime në formë, ornament dhe përmasa. Forma dhe radhitja e ornamentit ndjekin fotografitë, por hollësitë e ornamentit dhe shkronjat nuk janë kopje e gurit, kështu që **mbishkrimi nuk lexohet nga modeli**. Ana e pasme e modelit është e sheshtë, sepse fotografitë nuk e tregojnë. Modeli i saktë do të merret vetëm me skanimin 3D të origjinalit.