Fragment i ciboriumit të Ulqinit

Përshkrimi

Fragment guri i brezit të sipërm të njërës anë të një ciboriumi — strehës prej guri mbi katër harqe që qëndronte mbi altarin e **një kishe të mesjetës së hershme në Qytetin e Vjetër të Ulqinit**, të shek. IX. Ciboriumi u thye shumë kohë më parë dhe fragmentet e tij u shpërndanë nga Ulqini deri në Beograd. Ky u skanua në 3D: skanimi mati fragmentin, thellësinë e shkronjave të mbishkrimit dhe vendin e fragmentit në anën e ciboriumit. [1]

## Skanimi 3D

Objekti u regjistrua me skanim 3D, pa prekje. Modeli burimor ka **1,1 milion trekëndësha**, me brinjë mesatare trekëndëshi rreth **0,98 mm**: kjo është masa më e imët e formës që ruan modeli. Ngjyra e sipërfaqes u regjistrua në një teksturë 8.192 × 8.192 piksel, rreth 6,1 piksel për milimetër sipërfaqeje. Rrjeta është e mbyllur, prandaj prej saj u matën edhe sipërfaqja, 4.656,1 cm², edhe vëllimi, 13.866,4 cm³. Për uebin modeli u reduktua në 150.000 trekëndësha dhe teksturë 2.048 piksel; skanimi burimor ruhet për dokumentim, vizatim teknik dhe printimin e kopjeve.

## Kisha dhe kushtimi

Nuk dihet me siguri cilës kishë të Ulqinit i përkiste ciboriumi. Mendohet se vjen nga një kishë njënefëshe e mesjetës së hershme mbi portën jugore të qytetit, në vendin e së cilës në shek. XIII u ngrit një kishë e re, e shembur nën sundimin osman. [2] Sipas rindërtimit të mbishkrimit, ciboriumi i kushtohej **Krishtit Shpëtimtar**. [3]

## Si dukej

Ciboriumi ishte katërfaqësh, me çati në formë piramide katërfaqëshe. Në anën ballore dy luanë qëndrojnë përballë njëri-tjetrit, dhe i djathti ndjek një kafshë më të vogël; hapësira poshtë tyre është mbushur me palma. Harku është zbukuruar me një shirit të trefishtë të ndërthurur, pllaka është e kornizuar me gërshetë me „sytha“, dhe përgjatë kornizës shtrihet një friz ovulash dhe harqesh të vegjël, mbi të cilin është gdhendur mbishkrimi me kapitale rustike, pa hapësira midis fjalëve. [4] Të afërmit më të ngushtë janë ciboriumet e Kotorrit, Komolcit dhe Dubrovnikut. [5] Ciboriumi ishte prej **mermeri**; mendohet se është vepër e punishtes së gurgdhendësve të Kotorrit, bërë menjëherë pas ciboriumit më të ri të katedrales së Shën Trifonit në Kotorr, pra pas vitit 809. Fragmentet e tij u gjetën në një kishë pararomanike të shek. IX në qytetin e poshtëm, dhe copa të tij u murosën si gur ndërtimi në disa ndërtesa të Qytetit të Vjetër. [6]

## Guzma, Shën Shpëtimtari dhe dy perandorë

Ciboriumi është dhuratë kushtimore. E ngriti **një grua me emrin Guzma**, pro remedio animae — për shpëtimin e shpirtit; burri i saj, emri i të cilit nuk lexohet në fragmentet e ruajtura, ia përmbushi dëshirën. Mbishkrimi përmend edhe dy perandorë, Leonin dhe Konstandinin, dhe sipas tyre datohet ciboriumi. Më e pranuar është leximi se ata janë Leoni V dhe i biri bashkëperandor Konstandini, kështu që ciboriumi bie në **vitet 813–820**; interpretime më të reja lejojnë edhe Leonin III dhe Konstandinin V (720–741). [7]

## Ana në Beograd

Fragmenti më i madh, një anë e plotë me harkun dhe luanët, u dërgua rreth vitit 1937 në **Muzeun Kombëtar në Beograd**, ku ruhet edhe sot; fragmentet e tjera të ruajtura janë në Muzeun e Ulqinit. [8] Kjo anë ekziston në këtë koleksion si model i veçantë, i rindërtuar nga fotografitë.

## Ky fragment

Fragmenti është 752 mm i gjatë, 253 mm i lartë dhe 122 mm i trashë. Në faqe, nga lart poshtë, radhiten katër breza: grepa (voluta spirale në çift), mbishkrimi, frizi i ovulave dhe gërsheta. Të dy skajet janë thyerje; faqja e poshtme është punuar e sheshtë, ndryshe nga thyerjet; ana e pasme është vetëm e latuar ashpër, sepse nuk shihej. [9]

Shkronjat e mbishkrimit janë 43–48 mm të larta, por të gdhendura vetëm **0,5–0,9 mm thellë** — në kufirin e asaj që regjistron skanimi. Në fotografinë e botuar të të njëjtit fragment mbishkrimi duket me sy të lirë në gjithë gjatësinë; në skanim, me ndriçim virtual nga gjashtëmbëdhjetë drejtime, lexohet **…OC EDIFICIVM EDIFICAVIT**, „[i cili] e ndërtoi këtë ndërtesë“. [10] [11] Grepat në krye përsëriten çdo 91,4 mm; pesëmbëdhjetë hapa të tillë japin një anë prej 1,37 m, që përputhet me tabelën e botuar të fragmenteve brenda një për qind. Në atë tabelë para këtyre fjalëve qëndron edhe QVI. [12]

## Rindërtimi

Rindërtimi i 3D KULT është një vizatim ku çdo sipërfaqe mban një notë prove, jo një gur që shtiret si origjinali. Nga faqja e dukshme e katër anëve, **vetëm 5,5 % është matur në këtë skanim**, 28,3 % vjen nga vizatimi i botuar, ndërsa 66,1 % është supozim. [13]

## Çfarë do ta mbyllte pyetjen

Evidenca e muzeut me numrat e fragmenteve që sot janë në Ulqin; një skanim 3D i anës së Beogradit, me të cilin pjesa e matur e rindërtimit do të rritej shumëfish; dhe vështrimi i një epigrafisti mbi leximin nga skanimi. Lartësia e shtyllave do të mbetej e panjohur edhe atëherë: asnjë fragment shtylle apo kapiteli nuk është ruajtur.